
حدود دو نسل بالاتر از پدر بزرگ بنده از سردمداران مشروطه در تبریز بودند.فی الحال خانه مشروطه تبریز از جمله املاک اقوام پدر بزرگ بنده است.لذا بحث داغ نهضت مشروطه در تبریز همواره در خانواده ما جریان داشته است.در مورد مشروطه بسیار شنیده ایم،اما یکی از بزرگ مردان مشروطه در تبریز که یک آمریکایی بود معمولا به ورطه فراموشی سپرده شده است.در ذیل مطالبی در مورد هوارد باسکرویل میخوانیم:
هاوارد باسکرويل در دهم آوريل 1885 ميلادي در شهر نورث پلاتدر ايالت نبراسکاي ايالات متحده امريکا متولد شد و در کالج اين ايالت تحصيلات مقدماتي خود را به پايان رساند. باسکرويل دست پرورده يک مدرسه در پرينستون امريکا بود که پس از پايان دوران تحصيلات خود در 23 سالگي به عنوان معلم در مدارس جديد به کشور ايران سفر کرد. در اين برهه از زمان سابقه ذهني مليون و مردم ايران نسبت به متخصصين روسي و انگليسي بسيار منفي بود و به همين دليل مدارس جديد و تازه تاسيس امريکايي از اقبال بيشتري برخوردار بودند.
باسکرويل آموزگار جواني بود که به دليل علاقه مندي به تفکرات و انديشه هاي معنوي شرق در اين مدرسه مشغول تدريس تاريخ عمومي بود. وي بعداً به موجب درخواست شاگردان ارشد و برخي از معلمان مانند مرحوم شريف زاده، کلاسي نيز براي تدريس حقوق بين المللي داير کرد. پس از بمباران مجلس توسط محمدعلي شاه آزاديخواهان شهر تبريز به سرعت در مقابل اين تعدي شاه جبهه گرفته و کانون مبارزاتي بزرگي عليه ديکتاتوري ايجاد کردند. در اين مقطع باسکرويل در شهر تبريز مشغول تدريس بود.
. باسکرويل که دوره آموزش هاي نظامي را در امريکا سپري کرده بود دست به اقدامي مبتکرانه زد و «فوج نجات» را که متشکل از جوانان شجاع و دلير تبريز بود پايه گذاري کرد و به آموزش نظامي آنها پرداخت.
باسکرويل در پاسخ به کساني که مي گفتند اين جنگي است در ايران و مربوط به ايراني ولي تو يک امريکايي هستي يادآور شده بود که «روح انساني همه مردم جهان يکسان است و تنها فرق من با اين مردم در اين است که من در منطقه اي ديگر از مادر زاده شده ام که آن هم در تصميم من مهم و تاثيرگذار نيست.
فروردين ماه سال 1288 شمسي، تبريز روزهاي سختي را مي گذراند. شب و روز گلوله هاي توپ و تفنگ از هر سو بر سر مردم شهر مي باريد و شهر از هر سو چنان در محاصره بود که گرسنگي و مرگ همه را پريشان خاطر کرده بود..»
باسکرويل آن شب از وجد گرفتن رخصت از سردار ملي که رهبري مقاومت را به عهده داشت به خواب نرفته و فوج خود را مهياي مبارزه مي کرد. صبح دوشنبه 30 فروردين 1288 شمسي مصادف با 18 آوريل 1909 اولين کسي که قدم به ميدان جنگ گذاشت و به فوج خود فرمان حمله داد، باسکرويل بود.
باسکرويل در ميدان رويارويي حق و باطل با روحيه اي استوار و عزمي راسخ به نبرد پرداخت تا اينکه قلب پاکش آماج تير دشمنان آزادي قرار گرفت و جان سپرد. مردم مبارز تبريز از کشته شدن جوان شجاع امريکايي در 24 سالگي که حکم مهمان را براي آنها داشت به سختي غمگين شدند و پيکر بي جانش را به شهر منتقل و طي مراسمي باشکوه در گورستان ارامنه به خاک سپردند.
سنگ مزار باسکرويل به دستور شيخ محمد خياباني تهيه و بر مزار وي در قبرستان ارامنه در تبريز نصب شد.
یادش گرامی باد.
پی نوشت ۱:تحلیل رحمانیان از توقیف شرق و متن مصاحبه ای که به ظاهر باعث توقیف شرق شد
پی نوشت ۲:دادگاه ويژه قم شكايت عليه خاتمي را ثبت كرد
پی نوشت ۳:بيانيه جبههمشارکت در واكنش به توقیف روزنامه «شرق»
پی نوشت ۴:روایت پرگاس از آزادی دانشجویان